2 listopada 2026 • 12 min czytania

Białe małżeństwo. Co to jest i skąd się bierze

Co to znaczy, że w małżeństwie nie ma seksu, skąd się to bierze i jak wygląda od środka. Historie z mojej powieści i dane.

Białe małżeństwo. Co to jest i skąd się bierze

Białe małżeństwo to związek, w którym partnerzy współżyją bardzo rzadko albo wcale. Najczęściej przyjmuje się umowną granicę dziesięciu lub mniej zbliżeń w ciągu roku, choć nie jest to oficjalna definicja medyczna.

Możesz być w takim małżeństwie od lat i nigdy nie nazwać go w ten sposób.

Macie wspólny dom, dzieci, znajomych. Planujecie wakacje, robicie zakupy, rozmawiacie o codziennych sprawach. Być może nadal lubicie swoje towarzystwo, a może od dawna łączą Was głównie obowiązki. Nikt poza Wami nie wie, kiedy ostatni raz byliście ze sobą blisko.

Wiele osób dopiero po latach zaczyna zastanawiać się, czy to, co dzieje się w ich związku, jest normalne. Czy inni też tak żyją? Czy można kochać człowieka, którego nie chce się już dotykać? Albo wciąż pragnąć kogoś, kto od dawna nie odwzajemnia naszego pożądania?

Pisząc „Gdy dotyk znika. Historie miłości bez bliskości”, wracałam do tych pytań wielokrotnie. Dziś odnajduję je także w wiadomościach i komentarzach moich czytelników. Piszą kobiety i mężczyźni. Jedni odliczają miesiące, inni lata. Część wciąż próbuje odzyskać bliskość, pozostali pogodzili się z jej brakiem, choć nie zawsze oznacza to, że przestali za nią tęsknić.

W skrócie

  • Białe małżeństwo to związek, w którym partnerzy współżyją bardzo rzadko albo wcale. Umowna granica to 10 lub mniej zbliżeń w roku.
  • Według Narodowego Testu Zdrowia 2025 w ogóle nie uprawia seksu 37% dorosłych kobiet i 26% mężczyzn.
  • Przyczyny bywają codzienne (zmęczenie, dzieci, niewypowiedziane pretensje), zdrowotne albo wynikają z różnych potrzeb partnerów.
  • Sama liczba zbliżeń niczego nie przesądza. Problem zaczyna się wtedy, gdy jedno z partnerów cierpi.

Co to jest białe małżeństwo?

Określenie „białe małżeństwo” w języku potocznym odnosi się do małżeństwa, w którym życie seksualne praktycznie zanikło. W języku angielskim podobne zjawisko opisuje się jako sexless marriage.

Skąd wzięła się liczba dziesięciu zbliżeń rocznie? To umowny próg rozpowszechniony w popularnych opracowaniach dotyczących życia seksualnego par. Nie wynika z niego, że jedenaste zbliżenie oznacza już satysfakcjonujące życie intymne, a dziewiąte świadczy o problemie.

Nie ma przecież jednej częstotliwości współżycia odpowiedniej dla wszystkich.

Są pary, które nie wyobrażają sobie związku bez regularnego seksu. Są też ludzie, dla których znacznie ważniejsze pozostają rozmowy, czułość, przyjaźń i poczucie bezpieczeństwa. Jeżeli oboje partnerzy dobrze czują się w takim układzie, trudno mówić o problemie wyłącznie na podstawie liczb.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy jedno z nich cierpi.

Kiedy od miesięcy próbuje zainicjować zbliżenie, a druga osoba odwraca się na drugi bok. Albo gdy czuje presję, bo partner oczekuje seksu, na który samo nie ma ochoty. Każde z nich może mieć poczucie niezrozumienia. Każde może być samotne, chociaż z zupełnie innego powodu.

Jak często Polacy uprawiają seks?

Narodowy Test Zdrowia Polaków 2025

37%
dorosłych kobiet
26%
dorosłych mężczyzn

deklaruje, że w ogóle nie uprawia seksu. W 2020 roku było to 26% i 16%. Źródło: Medonet.

Według Narodowego Testu Zdrowia 2025 przygotowanego przez Medonet, 37% dorosłych kobiet i 26% mężczyzn deklaruje, że w ogóle nie uprawia seksu. Dla porównania w 2020 roku było to odpowiednio 26% i 16%.

Warto pamiętać, że badanie obejmuje dorosłych respondentów niezależnie od tego, czy pozostają w związku. Nie wiemy więc, ilu spośród nich żyje w białych małżeństwach ani ilu chciałoby, żeby ich życie intymne wyglądało inaczej.

Te liczby pokazują jednak, że brak aktywności seksualnej dotyczy znacznej części dorosłych Polaków.

W przestrzeni publicznej łatwo odnieść wrażenie, że seks jest nieodłącznym elementem każdego udanego związku. Filmy, reklamy i media społecznościowe rzadko pokazują wieloletnie małżeństwa, w których partnerzy przestali ze sobą współżyć.

Trudniej przecież opowiedzieć o czymś, czego nie ma. Zwłaszcza jeśli sami nie potrafimy wyjaśnić, dlaczego zniknęło.

Skąd się bierze białe małżeństwo?

Kiedy zastanawiam się, w którym momencie małżeństwo zaczyna tracić bliskość, myślę o tych wszystkich drobnych wydarzeniach, które z początku wydają się nieistotne.

Jedno z partnerów wraca późno z pracy. Drugie jest zmęczone po całym dniu z dziećmi. Wieczorem zamiast rozmowy wybierają telewizor albo telefon. Następnego dnia sytuacja się powtarza.

Przez jakiś czas oboje wierzą, że to przejściowe.

Później dochodzą kolejne sprawy. Niewypowiedziane pretensje, nieporozumienia, rozczarowania. Czasem poczucie, że jedna osoba odpowiada za większość spraw związanych z domem i rodziną.

W niektórych małżeństwach brak seksu pojawia się mimo dobrej relacji emocjonalnej. Partnerzy nadal się kochają, ale ich potrzeby seksualne zaczęły się różnić.

Przyczyny bywają również zdrowotne. Przewlekły stres, depresja, zaburzenia hormonalne, choroby, ból podczas współżycia czy problemy z erekcją mogą wpływać na libido. Znaczenie mają także niektóre leki, menopauza i wcześniejsze doświadczenia seksualne.

Jeżeli za zmianą potrzeb seksualnych stoją problemy zdrowotne lub przyjmowane leki, warto porozmawiać z lekarzem albo seksuologiem. Nie wszystko, co dzieje się w sypialni, ma swoje źródło w relacji.

Z powieści „Gdy dotyk znika”: Magda i Tomasz

W mojej powieści Magda przez lata coraz bardziej oddala się od Tomasza.

Prowadzi firmę, zarządza domem, podejmuje decyzje. Ma poczucie, że większość odpowiedzialności za ich wspólne życie spoczywa na niej. Z czasem zaczyna patrzeć na męża inaczej.

Tomasz jest dobrym ojcem. Nie zdradza, nie nadużywa alkoholu, nie wszczyna awantur. A jednak Magda przestała go pragnąć.

Kiedy podczas terapii uświadamia sobie, jak dawno nie uprawiali seksu, jest już na etapie, na którym trudno jej sobie wyobrazić ponowne zbliżenie.

Nie potrafi wskazać jednego wydarzenia, które wszystko zmieniło. W ich małżeństwie przez lata narastały rozczarowania, o których coraz rzadziej rozmawiali.

Magda nadal jest kobietą, która ma potrzeby seksualne. Tyle że nie kojarzą się jej już z Tomaszem.

Myślę, że właśnie ten aspekt bywa szczególnie trudny do zaakceptowania. Można przecież nadal kochać kogoś jako człowieka, szanować go, doceniać to, co razem zbudowaliśmy, a jednocześnie nie odczuwać wobec niego pożądania.

Białe małżeństwo po dzieciach. Kiedy przestajemy być parą

Pojawienie się dziecka zmienia życie obojga rodziców. Zmieniają się godziny snu, codzienne obowiązki, sposób spędzania czasu. Dla kobiety dochodzą do tego zmiany w ciele, które nie zawsze kończą się wraz z połogiem.

Seks po porodzie może przez pewien czas być trudny, bolesny albo po prostu znajdować się bardzo daleko na liście potrzeb. Karmienie piersią, zmiany hormonalne, niewyspanie i zmęczenie wpływają na libido. Nie każda kobieta odzyskuje ochotę na współżycie w tym samym czasie.

Partner również może przeżywać ten okres inaczej, niż sobie wyobrażał. Czasami tęskni za bliskością, ale boi się wywierać presję. Innym razem sam jest zmęczony i pochłonięty nowymi obowiązkami.

Mijają miesiące. Dziecko zaczyna przesypiać noce, później idzie do przedszkola. Rodzice odzyskują trochę przestrzeni dla siebie, ale niekoniecznie potrafią już z niej korzystać razem.

Przestali się całować na powitanie. Wieczorami każde zajmuje się swoimi sprawami. Rozmawiają o dziecku, rachunkach, planach na weekend. Od dawna nie było między nimi zbliżenia.

Z powieści „Gdy dotyk znika”: Emilia i Daniel

W mojej powieści „Gdy dotyk znika” Emilia długo tłumaczy sobie zachowanie Daniela narodzinami ich córki, Hani.

Później zaczyna szukać innych powodów. Ćwiczy, dba o wygląd, kupuje piękną bieliznę. Próbuje organizować wspólne wyjścia, zachęca męża do spędzania czasu tylko we dwoje.

Daniel nie odpowiada na jej starania.

Przez lata bez seksu Emilia coraz częściej zastanawia się, czy zrobiła coś nie tak. Czy przestała mu się podobać? Czy mógłby jeszcze zapragnąć jej tak jak kiedyś?

Wielu rodziców po latach odkrywa, że świetnie radzą sobie z organizowaniem rodzinnej codzienności, ale coraz mniej czasu i uwagi poświęcają sobie nawzajem.

Dla części małżeństw to etap, który z czasem mija. Inne stopniowo przyzwyczajają się do nowego sposobu funkcjonowania.

Czasem dopiero kiedy dzieci stają się samodzielne, rodzice zauważają, jak bardzo oddalili się od siebie.

Kiedy to on nie chce. „Mąż nie chce się ze mną kochać”

Przyzwyczailiśmy się do myślenia, że to mężczyźni częściej zabiegają o seks, a kobiety częściej odmawiają.

Dlatego kobiecie, której mąż od lat nie chce dotykać, może być wyjątkowo trudno opowiedzieć o swojej sytuacji.

Co miałaby powiedzieć przyjaciółce?

Że kupiła nową bieliznę, a on nawet na nią nie spojrzał? Że przez kilka miesięcy próbowała zaplanować romantyczny weekend, ale zawsze znajdował się powód, żeby nic się nie wydarzyło? Że przestała inicjować zbliżenia, bo nie ma już siły na kolejną odmowę?

Z początku szuka wytłumaczenia w jego zmęczeniu. Potem zaczyna przyglądać się sobie. Swojemu ciału, twarzy, temu, jak się zmieniła przez ostatnie lata.

Zastanawia się, czy nadal jest atrakcyjna.

A przecież brak pożądania ze strony mężczyzny nie musi mieć związku z wyglądem jego partnerki.

Mężczyźni również doświadczają problemów zdrowotnych, obniżonego libido, depresji, przewlekłego stresu czy trudności seksualnych. Niektórzy wstydzą się o tym mówić. Inni sami nie rozumieją, dlaczego ich potrzeby się zmieniły.

Zdarza się, że mężczyzna unika zbliżeń, ponieważ obawia się niepowodzenia. Woli wycofać się z intymności, niż rozmawiać o czymś, co budzi w nim lęk.

Po drugiej stronie jest jednak osoba, która z każdym miesiącem czuje się coraz bardziej odrzucona.

Z powieści „Gdy dotyk znika”: Emilia i Daniel

Tak wygląda doświadczenie Emilii. Namawia Daniela na wizytę u lekarza, później proponuje seksuologa i terapię par. Daniel odpowiada, że wszystko jest w porządku. Zapewnia, że ją kocha.

Emilia nie wie już, czy wierzyć jego słowom, czy temu, co od lat obserwuje.

Kiedy to ona nie chce. „Żona nie chce się ze mną kochać”

O tej stronie białych małżeństw mówi się równie rzadko.

Mężczyzna próbuje przytulić żonę, pocałować ją, zainicjować zbliżenie. Ona odsuwa jego rękę. Jest zmęczona, nie ma ochoty, może od dawna nie odczuwa już wobec niego pociągu.

Po kolejnych odmowach on również przestaje próbować.

Być może nie chce wywierać presji. Być może uznał, że skoro żona nie potrzebuje seksu, powinien to zaakceptować. A może zwyczajnie boi się znowu poczuć niechcianym.

W takich sytuacjach mężczyźni również mogą zacząć wątpić we własną atrakcyjność, męskość i znaczenie dla partnerki.

Nie każdy potrafi powiedzieć o tym głośno.

Czasem łatwiej jest udawać, że seks przestał mieć znaczenie, niż przyznać przed żoną, że nadal się za nim tęskni.

Kiedy czytam wiadomości od mężczyzn, widzę, jak bardzo podobne potrafią być ich doświadczenia do tych opisywanych przez kobiety.

Zmienia się płeć osoby, która inicjuje bliskość. Nie zmienia się potrzeba bycia chcianym, zauważonym i ważnym dla kogoś, z kim dzieli się życie.

Samotność w małżeństwie i brak bliskości w związku

Kiedy zaczynałam pisać o białych małżeństwach, najbardziej interesowało mnie to, jak brak seksu wpływa na ludzi, którzy nadal mieszkają pod jednym dachem.

Z czasem coraz wyraźniej widziałam, że wiele historii dotyczy czegoś szerszego.

Można przecież nie uprawiać seksu, ale nadal się przytulać, rozmawiać do późna i szukać wzajemnej obecności. Można też regularnie współżyć, a mimo to czuć się bardzo samotnie.

Brak bliskości w związku nie zawsze oznacza brak seksu. Czasem chodzi o zwykłe zainteresowanie drugą osobą. O pytanie, jak minął dzień. O możliwość opowiedzenia o czymś trudnym bez obawy, że nasze uczucia zostaną zlekceważone.

Po wielu latach partnerzy często doskonale wiedzą, co trzeba kupić, ile wynoszą rachunki i kto odbierze dziecko ze szkoły, ale coraz mniej wiedzą o sobie nawzajem.

W takich domach również może być spokojnie.

Nikt nie krzyczy. Nie ma wielkich awantur ani dramatycznych wyprowadzek. Jest przewidywalność i znajomy rytm dnia.

A jednak jedno z małżonków od dawna czuje się samotne.

Z powieści „Gdy dotyk znika”: Helena i Jan

W „Gdy dotyk znika” Helena i Jan mają za sobą wiele wspólnych lat. Wychowali syna, zbudowali wygodne, stabilne życie. Ich małżeństwo od dawna jednak nie przypomina relacji, w której jest miejsce na bliskość i czułość.

Kiedy Jan choruje na grypę, Helena na kilka nocy przenosi się do pokoju syna, żeby się nie zarazić. Gdy chce wrócić do wspólnej sypialni, słyszy od męża, że nigdy nie spało mu się lepiej.

Zostaje więc w osobnym pokoju. Mijają kolejne miesiące, a żadne z nich nie podejmuje tematu powrotu do wspólnego łóżka.

Dla Heleny ta sytuacja staje się kolejnym przypomnieniem, jak bardzo oddalili się od siebie. Coraz częściej zastanawia się, czy małżeństwo, które przez lata dawało jej poczucie stabilności, nadal daje jej to, czego potrzebuje.

Samotność w małżeństwie ma tę szczególną cechę, że trudno ją wyjaśnić ludziom z zewnątrz.

Przecież masz męża. Masz żonę. Jest z kim pojechać na wakacje, usiąść przy świątecznym stole, zrobić rodzinne zdjęcie.

A jednak może brakować człowieka, któremu naprawdę chcesz opowiedzieć o swoim dniu.

Krótki quiz

Jeśli chcesz lepiej zrozumieć, w którym miejscu jesteś, przygotowałam krótki quiz o różnych sposobach przeżywania braku bliskości. Wynik otrzymasz na swój adres e-mail.

Sprawdź, w którym miejscu jesteś →

Czy to jeszcze kryzys w małżeństwie, czy już Wasze życie?

Większość długoletnich związków przechodzi trudniejsze okresy. Choroba, stres, zmęczenie czy zmiany rodzinne mogą sprawić, że seks staje się rzadszy.

Czasami para odzyskuje dawną bliskość, kiedy sytuacja się stabilizuje.

Są jednak małżeństwa, w których życie bez seksu trwa latami.

Początkowo partnerzy zakładają, że to przejściowe. Czekają, aż dzieci podrosną, aż skończy się trudny okres w pracy. Później pojawia się nadzieja, że wspólny wyjazd pozwoli im znów odnaleźć siebie.

Jadą na urlop. Spędzają razem kilka dni, robią zdjęcia, chodzą na kolacje. Być może nawet trzymają się za ręce.

Wracają do domu i wszystko pozostaje takie samo.

Kolejny rok mija bez zbliżenia.

Kiedy czytam komentarze osób żyjących w białych małżeństwach, uderza mnie, jak często pojawiają się w nich konkretne liczby. Osiem lat. Dziesięć. Piętnaście.

Niektórzy nadal pamiętają ostatni raz, kiedy partner ich pocałował. Inni przyznają, że już nawet nie próbują sobie przypomnieć.

Przyzwyczajenie pozwala funkcjonować w sytuacjach, które kiedyś wydawały się nie do zniesienia. Nie zawsze jednak oznacza akceptację.

Zdarza się, że jedna osoba uważa brak seksu za naturalny etap małżeństwa, podczas gdy druga od lat przeżywa go jako odrzucenie.

Bywa również, że oboje są zadowoleni z takiego układu. Łączy ich przyjaźń, przywiązanie, wspólne wartości i poczucie bezpieczeństwa.

Dlatego trudno oceniać cudze małżeństwo wyłącznie na podstawie częstotliwości współżycia.

Jeśli jednak brak intymności staje się źródłem cierpienia, warto potraktować te uczucia poważnie. Rozmowa z psychoterapeutą lub seksuologiem może pomóc zrozumieć, co wydarzyło się w relacji i jakie możliwości widzą przed sobą partnerzy.

Nie każda historia kończy się odzyskaniem bliskości. Nie każda również kończy się rozstaniem.

Białe małżeństwo w prawie kanonicznym i literaturze

Określenie „białe małżeństwo” pojawia się również w innym znaczeniu niż współczesny związek bez seksu.

W tradycji religijnej może oznaczać małżeństwo, w którym partnerzy świadomie rezygnują ze współżycia. Prawo kanoniczne posługuje się natomiast pojęciem małżeństwa niedopełnionego, czyli takiego, w którym po zawarciu małżeństwa nie doszło do aktu małżeńskiego w rozumieniu prawa kościelnego. W określonych okolicznościach możliwe jest jego rozwiązanie przez papieża. Nie należy utożsamiać tej procedury ze stwierdzeniem nieważności małżeństwa.

„Białe małżeństwo” to również tytuł dramatu Tadeusza Różewicza, w którym autor podejmuje temat seksualności, dojrzewania, cielesności oraz społecznych oczekiwań wobec kobiet. Utwór nie jest jednak opisem współczesnego zjawiska wieloletnich małżeństw pozbawionych życia seksualnego.

Najczęściej zadawane pytania o białe małżeństwo

Ile razy w roku to białe małżeństwo?

Najczęściej przyjmuje się umowną granicę dziesięciu lub mniej zbliżeń rocznie. Nie jest to oficjalna diagnoza medyczna. Istotne pozostaje to, czy oboje partnerzy akceptują częstotliwość współżycia.

Czy białe małżeństwo to powód do rozwodu albo unieważnienia?

Polski sąd ocenia, czy nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego, uwzględniając więź uczuciową, fizyczną i gospodarczą. Długotrwały brak współżycia może oznaczać zanik więzi fizycznej, ale sam w sobie zwykle nie wystarcza do rozwodu. W prawie kanonicznym niedopełnienie małżeństwa i stwierdzenie jego nieważności są odrębnymi zagadnieniami. W konkretnej sytuacji warto skonsultować się z prawnikiem lub kanonistą.

Czy białe małżeństwo może się zmienić?

Tak. Niektóre pary odzyskują bliskość dzięki leczeniu, terapii lub zmianom w relacji. W innych małżeństwach brak seksu utrzymuje się mimo podejmowanych prób. Duże znaczenie ma gotowość obojga partnerów do rozmowy o swoich potrzebach.

Brak seksu w małżeństwie a zdrada. Czy brak bliskości usprawiedliwia niewierność?

Brak seksu może prowadzić do frustracji, poczucia odrzucenia i samotności. Nie oznacza jednak automatycznej zgody na kontakty seksualne poza związkiem. Granice wierności i wyłączności zależą od ustaleń partnerów.

Czy mężczyźni też żyją w białych małżeństwach?

Tak. Mężczyźni również mogą odczuwać brak pożądania ze strony partnerki, tęsknić za czułością lub sami stracić zainteresowanie seksem. Problem dotyczy obu płci i nie zawsze wiąże się z brakiem miłości.

Jak często Polacy uprawiają seks?

Według Narodowego Testu Zdrowia Polaków 2025 brak aktywności seksualnej deklarowało 37% kobiet i 26% mężczyzn. Badanie nie obejmowało wyłącznie małżeństw, dlatego na podstawie tych danych nie można ustalić, jak często współżyją polskie pary małżeńskie.

Jeśli chcesz poczytać więcej, zebrałam książki psychologiczne o związkach z podziałem na problemy: od kryzysu i braku komunikacji po zanik bliskości i samotność w związku.

Historie, o których wciąż trudno mówić

Kiedy pisałam „Gdy dotyk znika. Historie miłości bez bliskości”, chciałam opowiedzieć o kobietach, które od lat żyły w związkach pozbawionych intymności, ale każda z nich doświadczała tego inaczej.

Emilia wciąż pragnęła Daniela. Magda przestała pragnąć Tomasza. Helena, po wielu latach małżeństwa, zaczynała zastanawiać się, co jeszcze łączy ją z Janem.

Każda miała swoje powody, żeby zostać. Każda też w pewnym momencie musiała zmierzyć się z pytaniem, czy takiego życia dla siebie chciała.

Okładka książki Gdy dotyk znika. Historie miłości bez bliskości, Eva Leen

Książka

Gdy dotyk znika. Historie miłości bez bliskości

Emilia wciąż pragnie Daniela. Magda przestała pragnąć Tomasza. Helena od miesięcy śpi w osobnym pokoju. W artykule są fragmenty, w książce całe ich historie. Papier, ebook i audiobook.

Poznaj książkę →

Dziś otrzymuję wiadomości od kobiet i mężczyzn, których historie bywają zaskakująco podobne do losów moich bohaterek.

Niektórzy piszą, że od dziesięciu lat nie uprawiali seksu. Inni opowiadają o braku rozmów, dotyku, zainteresowania. Są też osoby, które przyznają, że to one przestały pragnąć swoich partnerów, i nie potrafią wyjaśnić dlaczego.

Czytam te historie z dużą uważnością. Wiem, jak wiele zaufania potrzeba, żeby opowiedzieć obcej osobie o czymś, czego czasem nie powiedziało się nawet najbliższym.

Nie znam całych historii tych małżeństw. Nie wiem, co powiedzieliby ich partnerzy, gdyby mogli przedstawić własną perspektywę. Jestem jednak przekonana, że każdą z tych opowieści warto wysłuchać.

Przez lata temat braku seksu pozostawał niemal nieobecny w publicznych rozmowach o związkach. Dużo łatwiej było mówić o zdradach, namiętności i rozstaniach niż o małżeństwach, w których intymność po prostu zniknęła.

Być może właśnie dlatego tak wiele osób nadal uważa, że tylko one żyją w ten sposób.

Chciałabym, żeby wiedziały, że tak nie jest.

Jeśli odnajdujesz w tych historiach coś ze swojego życia, możesz zacząć od krótkiego quizu, który przygotowałam dla moich czytelników. Pomoże Ci przyjrzeć się temu, jak przeżywasz brak bliskości w swoim związku. Wynik otrzymasz na swój adres e-mail.

Nowe teksty wysyłam najpierw w Listach Evy Leen. Zapisz się, żeby ich nie przegapić →


Eva Leen

Autorka powieści „Gdy dotyk znika. Historie miłości bez bliskości”. Pisze o białych małżeństwach, samotności w związku i sprawach, o których ludzie często nie mają z kim porozmawiać.

Źródła

  1. Medonet, Narodowy Test Zdrowia Polaków 2025, s. 48. Dane dotyczące aktywności seksualnej kobiet i mężczyzn.
  2. NHS, Sex and contraception after birth. Informacje dotyczące seksualności po porodzie.
  3. Kodeks prawa kanonicznego, kan. 1142. Przepisy dotyczące rozwiązania małżeństwa niedopełnionego.